Feeds:
Posts
Comments

Archive for the ‘fjalëformim’ Category

E mbaj mend nga fëmijëria shprehjen “ia këndoi kulufruthin”, por nuk më kujtohet dot kuptimi i saj; ka qenë e tironçes të rrugës, dhe kështu me intuitë anoj ta interpretoj si “i bërtiti, e bëri për një lek (qepaze)”, edhe pse kjo nuk më ndihmon gjë për kuptimin e fjalës kulufruth – që gjithsesi e ruan lidhjen me fruth. Por fruthi është sëmundje, ndërsa kulufruthi diçka që, origjinalisht, është kënduar – ndoshta një lloj kënge rituale ose formule.

(more…)

Advertisements

Read Full Post »

Një mik – që e ka mësuar shqipen këto vitet e fundit – më lajmëroi për shfaqjen e një kafshe të rrallë leksikore, në një kryetitull të gazetës Dita: fjalën kingllëk.

Greva e urisë, ky kingllëk radhe!”, titullonte Dita, për të shpjeguar pastaj se preferohej që “me kingllëk të emërtohet çdo sjellje politike që ka në thelb gënjeshtrën, hipokrizinë dhe trushulitësinë”, duke iu referuar pastaj edhe një incidenti të paradokohshëm, kur një zonjë protestuese u fye, ngaqë ministri E. Veliaj e quajti kinge.

(more…)

Read Full Post »

Emrat e thjeshtë të vepruesit dhe mbiemrat përkatës, nga tema foljore, shqipja standard i përfton me anë të prapashtesës –(ë)s, e cila i bashkëngjitet një forme të pjesores së shkurtër të gegërishtes: mësoj –> mësues, botoj –> botues, veproj  –> veprues, kërkoj  –> kërkues, rrëfej  –> rrëfyes, etj.

Kjo është një nga ato instanca kur standardi ka parapëlqyer trajtat e gegërishtes, ndaj atyre të toskërishtes, që do të ishin mësonjës, botonjës, vepronjës, kërkonjës, etj., duke integruar, me këtë rast, edhe togun –ue–, karakteristikë të gegërishtes, në sistemin foljor që përndryshe sundohet nga togu –ua– (khs. mësuam, mësuat, mësuar – por mësues, etj.).

(more…)

Read Full Post »

Morfologët që merren me fjalëformimin, gjithnjë kujdesen të gjejnë nëse një ndajshtesë e caktuar është apo jo aktive brenda shqipes.

Për shembull, të gjithë dallojmë prapashtesën –cion në fjalë si revolucion, informacion, agjitacion etj.; por kjo prapashtesë nuk ka formuar fjalë të reja, brenda shqipes, të tilla që të mos ekzistojnë në gjuhët burimore.

(more…)

Read Full Post »

Një arsyetim i mprehtë i Albin Kurtit (po, i atij Albin Kurti) për semantizmin e fjalës zëvendës, sot në gazetën Shqip:

Zëvendësit zëvendësojnë. Zëvendësit zëvendësojnë atë që duhet zëvendësuar, në rast të mungesës ose pamundësisë. Pra, zëvendësohet ai që mungon ose ai që s’mundet. Zëvendësimi është zëvendësim në kushtet e mungesës së pranisë së atij që, për pasojë, duhet zëvendësuar. Ose: zëvendësimi është zëvendësim kur është bërë e pamundur që të funksionojë ai, që për pasojë, duhet zëvendësuar.

Zëvendësi e zë vendin. Ai e zë vendin e tjetërkujt. Zëvendësi e nënkupton vendin e zbrazët që nuk guxon të mbetet i tillë. Zëvendësi është siguria e vendit. Zëvendësi garanton që vendi do të zihet. Që zëvendësit shkojnë e vijnë porse vendi mbetet. Zëvendësi është aktualitet duke qenë potencialitet. Zëvendësi është sepse mund të zhbëhet. Ai mund të mos mbetet më zëvendës pikërisht duke zënë vendin e atij zëvendës i të cilit është. Zëvendësi është qenia e mundësisë.

(more…)

Read Full Post »

Ku kalon kufiri midis fjalës dhe togfjalëshit?

Kësaj përgjigje, autorët e fjalorëve të shqipes në vitet 1980 i janë përgjigjur me zemërgjerësi të madhe.

(more…)

Read Full Post »

Dihet se numërorët e shqipes mund të përdoren si emra: njëshi, dyshi, treshi, katra, pesa etj. Kësaj dukurie, Buchholz & Fiedler i kanë kushtuar seksionin Zahlsubstantive të gramatikës së tyre (vep. cit. f. 357-358).

(more…)

Read Full Post »