Një mbaresë foljore shëtitëse

Për foljen vij thuhet se e ka humbur formën urdhërore (njëlloj si simotra vete), për ta zëvendësuar me eja, përkatësisht hajde, të cilat konsiderohen si pasthirrma. Vete, nga ana e vet, ia ka marrë hua urdhëroren sinonimit të vet shkoj (shko). Edhe pse nuk janë tamam folje, eja dhe hajde sillen si të tilla, me aq sa munden, madje duke marrë edhe, në vetën e dytë shumës, mbaresën foljore –ni: ejani dhe hajdeni (e krahasueshme me këto, edhe pseudo-urdhërorja e vjetruar jakëni!)

Polenizim i kryqëzuar

Zogun carduelis carduelis shqipja e quan, përveçse kryeartëz, edhe gardalinë, fjalë që i ngjan shumë italishtes cardellino, emër i të njëjtit zog; edhe pse do të ketë hyrë në gjuhë prej fjalës në dialektin venecian, që sot tingëllon gardelín, por që më parë do të ketë pasur patjetër formën gardellino, siç na e dëshmon edhe një koncert i Vivaldi-t për flaut (Op. 10 nº 3, RV 428), “Il Gardellino” (i njohur edhe si “Il Cardellino”); meqë kompozitori ishte, sikurse e dimë, venecian. Për shkak të ngjashmërisë fonetike, me emrin e zogut është ngatërruar termi për gjyqtarin anësor në futboll, i huazuar nga italishtja guardalinee, por që ka përfunduar, në shqipen bisedore, si gardalinë; dhe më pas kjo gardalinë ka ndihmuar në konsolidimin e shndërrimit fonetik të emrit të zogut nga gardelinë (formë që i rri më besnike origjinalit në venecianishte dhe që ndeshet edhe sot në të folmet e shqipes) në gardalinë (shndërrim që, megjithatë, duhet ta ketë zanafillën te asimilimi i thjeshtë i e-së në a).

Vetori “unë” në funksion zotues

Në gramatikat normative të shqipes lexon se përdorimi i përemrave vetorë së bashku me foljet, sidomos si kryefjalë, është redundant (foljet e shqipes si rregull e tregojnë vetën në mbaresë) dhe, për këtë arsye, shërben për të theksuar kryefjalën, në mënyrë dalluese.

Luftë e ftohtë

Emrat e thjeshtë të vepruesit dhe mbiemrat përkatës, nga tema foljore, shqipja standard i përfton me anë të prapashtesës –(ë)s, e cila i bashkëngjitet një forme të pjesores së shkurtër të gegërishtes: mësoj –> mësues, botoj –> botues, veproj  –> veprues, kërkoj  –> kërkues, rrëfej  –> rrëfyes, etj.

Kjo është një nga ato instanca kur standardi ka parapëlqyer trajtat e gegërishtes, ndaj atyre të toskërishtes, që do të ishin mësonjës, botonjës, vepronjës, kërkonjës, etj., duke integruar, me këtë rast, edhe togun –ue–, karakteristikë të gegërishtes, në sistemin foljor që përndryshe sundohet nga togu –ua– (khs. mësuam, mësuat, mësuar – por mësues, etj.).

Punë vëllezërish

Më tërhoqi vëmendjen titulli i një artikulli të E. Zaloshnjës, në ResPublica:

Meqë m’u bë sikur diçka nuk shkonte.

Rëndom

Nuk besoj të jem i vetmi që të jem ngacmuar nga ngjashmëria formale mes anglishtes random dhe shqipes rëndom (si mbiemër: i rëndomtë), edhe pse mbiemri anglisht ka kuptimin “i rastësishëm”, “i paqëllimtë”, etj., ndërsa shqipja rëndom do të thotë “zakonisht, pothuajse gjithnjë”, që këtej edhe i rëndomtë, që do të thotë “i zakonshëm”.

Paradoksalisht, asociacionin e rëndom të shqipes me random të anglishtes e përforcon edhe kundërvënia logjike në kuptimin e fjalëve.

Rreshtore shqip

Gjëra të çuditshme i ndodhin shqipes; të tilla që edhe deskriptivisti më liberal detyrohet të dorëzohet dhe të thotë: nuk shkoj dot më tutje.

Të marrim, bie fjala, rendin e fjalëve në fjali. Shqipja nuk e ka këtë aq të shtangët sa gjuhë të tjera analitike, meqë nuk ka nevojë, stricto sensu, ta përdorë rendin e fjalëve për të shprehur funksionet gramatikore (si anglishtja, që e dallon kryefjalën nga kundrina nëpërmjet pozicionit, përkatësisht majtas ose djathtas kallzuesit).

Fjalë hibride

Morfologët që merren me fjalëformimin, gjithnjë kujdesen të gjejnë nëse një ndajshtesë e caktuar është apo jo aktive brenda shqipes.

Për shembull, të gjithë dallojmë prapashtesën –cion në fjalë si revolucion, informacion, agjitacion etj.; por kjo prapashtesë nuk ka formuar fjalë të reja, brenda shqipes, të tilla që të mos ekzistojnë në gjuhët burimore.

Një tjetër pseudo

Shqipja feminist, në kuptimin “gruar, qejfli femrash,” është nga ato pseudohuazime neolatine që i bëjnë gjuhëtarët të kruajnë kokën.

Ky emër që ka qenë ndeshur dendur në ligjërimin e folur, ka pamjen e një fjale neolatine – pa qenë i tillë.

Kufiri i fjalës

Pëshpëritësi më shkruan:

kam nevojë për ndihmën tënde rreth një përsiatjeje gjuhësore.

Me pak fjalë, gjatë një loje argëtuese gjuhësore në të cilën duhet të gjenim fjalë shqip në të cilat dy zanore të njëjta të ishin pranë njëra-tjetrës, situata degradoi kështu :